Mersin Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesi’nin 2025 yılı denetimine ilişkin Sayıştay Başkanlığı raporu TBMM’ye sunuldu. Belgede üniversite hastanesinde öne çıkan iki uygulama yer alıyor. Bunlardan biri, boyun kaslarında kontrolsüz kasılmaya neden olan servikal distoni tedavisinde uygulanan botoksla ilgili. Sayıştay’a göre Nöroloji Anabilim Dalı’nda randevu planlanırken nesnel bir öncelik ölçütü kullanılmadı. Sisteme yeni kayıt olan bazı hastalar aynı gün botoks yaptırırken, diğerleri 4 aya kadar bekledi. Kurum, bunu Anayasa’nın eşitlik ilkesi ile 657 sayılı Kanun’un tarafsızlık ilkesine aykırı buldu. Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) ise botoks için organik nedenlerin elenmesini, önce başka tedavilerin denenmesini ve üç nöroloji uzmanının imzaladığı kurul raporunu zorunlu kılıyor. Buna rağmen pek çok hastaya MR veya kan tahlili gibi hiçbir tetkik yapılmadan, başvurdukları gün tanı konup rapor düzenlendi ve botoks uygulandı. Sayıştay, bu tablonun raporların gerçekliği konusunda şüphe doğurduğunu ve suistimal riski taşıdığını kaydetti. Rapordaki ikinci kritik bulgu ise aynı ilacı kullanacak kanser hastalarının tedavisinin aynı zaman dilimine planlanmaması nedeniyle çok sayıda kemoterapi ilacının imha edilmek zorunda kalınması.
Hastaların kimine ilk gün, kimine 4 ay sonra randevu verildi
Sayıştay denetçilerinin yerinde incelemesinde randevu bekleme sürelerinin hasta bazında anormal biçimde değiştiği görüldü. Raporda bu tespit şu ifadelerle aktarıldı:
“Yerinde yapılan denetimlerde, Nöroloji Ana Bilim Dalı’na bağlı olarak yapılan botoks uygulamalarında, randevuların bekleme sürelerinin anormal bir şekilde farklılaştığı , çok uzun süre bekleyerek randevu alamayan (4 ay kadar) hastalar olduğu gibi hastaneye ilk geldikleri gün botoks işlemi yapılan hastaların da olduğu tespit edilmiştir. Görevlilerin bu tür davranışları Anayasa’nın eşitlik ilkesine ve 657 sayılı Kanun’un tarafsızlık ilkesine aykırı olup, bazı hastaların kamu hizmetlerinden yararlanma hakları kısıtlanmıştır.”
Hastane yönetimi, randevu sürelerindeki farkın hastaların klinik bulgularına, takip süreçlerine ve tedavinin 3 ayda bir tekrarlanmasına göre değiştiğini ileri sürdü. Sayıştay bu savunmayı geçerli bulmadı. Denetimde, sisteme ilk kez başvuran veya rutin takibi bulunmayan bazı hastaların aynı gün işleme alındığı; benzer durumdaki diğer hastaların ise 4 aya kadar bekletildiği somut biçimde saptandı. Kurum ayrıca hastanenin randevu sisteminde tıbbi aciliyeti ya da klinik önceliği gösteren objektif bir değerlendirme mekanizması olmadığını tespit etti. Öne alınan hastaların bu durumu hekim raporu veya klinik protokolle kayıt altına alınmamıştı. Bu nedenle Sayıştay, idarenin klinik seyir gerekçesinin geçerli sayılamayacağı sonucuna vardı.
Botoks uygulamasında tetkik yok, tanı ve rapor aynı gün
Raporda botoks uygulamasının hangi şartlara bağlı olduğu da hatırlatıldı. SUT’a göre servikal distoni hastasına botoks reçete edilebilmesi için rahatsızlığın organik nedenlerinin dışlanmış olması ve hastanın diğer tıbbi tedavilere yanıt vermemiş olması gerekiyor. Üniversite ve eğitim-araştırma hastanelerinde bu durumun, ilacın dozunu ve kullanım süresini gösteren, üç nöroloji uzmanının yer aldığı 6 ay süreli bir sağlık kurulu raporuyla belgelenmesi de şart.
Sayıştay’ın hastane kayıtları üzerinden yaptığı incelemede ise tablo şöyle çıktı:
- Hastaneye başvuran çok sayıda kişiye, başvuru tarihinde MR ve kan tahlili gibi hiçbir tetkik yapılmadan botoks uygulandı.
- Hastalarda SUT’un aradığı organik nedenlerin dışlanmasına yönelik hiçbir işlem yapılmadı.
- Başka hiçbir tedavi denenmeden servikal distoni tanısı kondu, rapor düzenlendi ve botoks uygulandı.
Üç hekimin imzaladığı raporlarda, SUT’un şart koştuğu organik nedenlerin dışlanması ve diğer yöntemlerle tedavinin olanaksız olması gibi değerlendirmelere hiç yer verilmedi.
Nöroloji bölümüne daha önce hiç başvurusu olmayan ve konulmuş bir tanısı bulunmayan bazı hastalara, muayenenin hemen ardından rapor düzenlenerek botoks yapıldı.
Sayıştay bu tespitlerle ilgili şu değerlendirmeyi yaptı: “Bazı hastalara muayene olduktan hemen sonra sağlık raporu düzenlenerek botoks uygulaması yapılması bu raporların gerçekliği hakkında da şüpheye neden olmaktadır.”
Mersin Üniversitesi Hastanesinin “e-Nabız’dan baktık” savunması kabul görmedi
Hastane yönetimi, kliniğin 20 yılı aşkın süredir bu tedaviyi uyguladığını belirtti. Hastaların önceki tetkik ve tedavilerinin ya hastane otomasyon sisteminden önce yapıldığını ya da dış merkezlerde yapılan tetkiklerin e-Nabız üzerinden incelendiğini, bu yüzden tekrar tetkik istenmediğini savundu.
Sayıştay bu savunmayı iki gerekçeyle reddetti. Birincisi, geçmiş tetkikler e-Nabız’dan incelenmiş olsa bile, bu incelemenin sonucunun ve dışlama sürecinin hasta dosyasına veya hasta öyküsüne açıkça yazılması yasal bir zorunluluk. Oysa denetimde sistemde ya da hasta dosyalarında buna dair hiçbir tıbbi not bulunamadı. İkincisi, daha önce hiçbir başvurusu ve tanısı olmayan hastaların ilk geldikleri gün kurulan sağlık kurulu raporuyla botoksa alınması, idarenin savunmasıyla doğrudan çelişiyor. Sayıştay’a göre bu durum, SUT’taki tıbbi tedaviye cevap vermeyen olgu şartının gereği gibi aranmadığını gösteriyor.
Raporda ayrıca SUT’un bu ifadelerin raporda yer almasını “bütçeden yapılacak ödemenin yasal dayanağı olarak” aradığı hatırlatıldı. İdarenin gelecekte azami dikkat gösterileceğini bildirmesine karşın, geçmiş döneme ait tespitleri ortadan kaldıracak hukuki ve somut bir belge sunulamadığı kaydedildi.
Sayıştay: Suistimal riski var
Sayıştay, botoks randevularının nesnel ve denetlenebilir kriterlere bağlanmasını, sağlık kurulu raporlarının ve hasta dosyalarının SUT’a tam uyumlu hale getirilmesini istedi. Raporda şu uyarı da yer aldı:
“Yukarıda belirtilen eylemler hatadan kaynaklanabileceği gibi suistimal riskini de içerebileceğinden, kamu görevlilerinin sorumlulukları altındaki kamu kaynaklarının hizmetin gereğine göre kullanması sağlamak diğer bir ifade ile kamu kaynaklarının kötüye kullanılmasını önlemek için gerekli tedbirleri alması gerekmektedir.”
Mersin Üniversitesi Hastanesinde Kemoterapi ilaçları imha edildi
Rapordaki ikinci önemli bulgu, kanser hastalarının tedavisinde kullanılan kemoterapi ilaçlarıyla ilgili. Sağlık Bakanlığı talimatına göre arta kalan dozu en aza indirmek için randevu sistemleri geliştirilmeli ve aynı ilacı kullanan hastalara mümkün olduğunca aynı gün randevu verilmeli. Sayıştay, kemoterapi ilacı hazırlama ünitesinin imha tutanaklarını ve yerinde yaptığı incelemeyi değerlendirerek bu kurala uyulmadığını tespit etti. Hekimlerin ilaç istemleri koordinasyon sağlanmadan yapıldı, aynı ilacı kullanacak hastalar aynı zaman dilimine planlanmadı ve sonuçta çok sayıda kemoterapi ilacı imha edilmek zorunda kalındı.
Sayıştay, yerinde tespit ettiği somut bir örneği de raporuna yazdı:
“Aynı hekim tarafından farklı hastalara aynı tarihte 200 mg’lık aynı kemoterapi ilacı istemi yapmıştır. 1000 mg’lık olan söz konusu flakondan 200 mg hastalar için kullanılmış ve her bir flakondan 800’er olmak üzere toplam 1600 mg ilaç imha edilmiştir. Halbuki hekim tarafından söz konusu işlem doğru planlanmış olsa tek bir flakondan her iki hastanın da ilacı hazırlanabilecek ve ziyan olan ilaç miktarı 600 mg’a düşebilecektir.”
Özetle tek bir örnekte, iki hastanın ilacı tek flakondan hazırlanabilecekken ikinci bir flakon açıldı ve fazladan 1.000 mg ilaç çöpe gitti.
Hastane “klinik gerçekler” dedi, Sayıştay somut örneği gösterdi
Hastane yönetimi, kemoterapi süreçlerinin yüksek riskli olduğunu ve hasta ile çalışan güvenliği, enfeksiyon kontrolü ve sterilitenin öncelikli olduğunu belirtti. Hastaların kan değerleri ve enfeksiyon durumları değişken olduğu için tedavilerin ertelenebildiğini, bu nedenle aynı ilacı kullanan hastaların hepsini aynı güne planlamanın her zaman mümkün olmadığını savundu. Ayrıca tam otomatik ve robotik kemoterapi hazırlama sistemleri için planlama çalışması başlatıldığını bildirdi.
Sayıştay, idarenin hasta güvenliğine ilişkin açıklamalarını “makul” bulmakla birlikte cevabı yeterli görmedi. Tespitin hekimlerin tıbbi kararlarına ya da mesleki özerkliğine müdahale olmadığını, idari planlamayla yüksek maliyetli kamu kaynağının israfının önlenmesini amaçladığını vurguladı. Denetimde saptanan örnekte aynı hekimin, aynı tarihte, aynı etken maddeli ve aynı dozdaki ilacı iki hasta için istediğini; hastaların klinik durumu uygun olduğu halde iki ayrı flakon açıldığını hatırlattı. Flakona tekrar girilmesinin enfeksiyon riskini artıracağı savunmasına da şu cevabı verdi: Kapalı sistem transfer cihazları ve HEPA filtreli biyogüvenlik kabinleriyle sterilite ve çalışan güvenliği korunarak aynı gün içinde birden fazla hastaya doz paylaştırmak, modern hastanecilikte ve Sağlık Bakanlığı rehberlerinde standart bir yöntem. Sayıştay, hastanenin başlattığını bildirdiği iyileştirme çalışmalarının ivedilikle tamamlanmasını ve ilaç imhalarının asgari düzeye indirilmesini istedi.
Ortopedi malzemeleri ihalesiz alındı
Mersin Üniversitesine ilişkin raporlarda başka tespitler de yer aldı. Döner sermaye raporunda, ortopedi bölümünün ihtiyaç duyduğu tıbbi malzemelerin ihale yapılmadan doğrudan temin yoluyla karşılandığı belirlendi. Hastane, ameliyatta hangi vida ve malzemenin kullanılacağının ameliyat anında hastaya göre belli olduğunu ve ihaleyle alımın stoklama sorunu yaratacağını savundu. Sayıştay ise cari yıl kullanımları ve klinik projeksiyonlar dikkate alınarak ihale yapılması gerektiği görüşünü korudu. Üniversitenin özel bütçe raporunda da bilgi sistemleri kontrolleri ve iç kontrol sistemindeki eksikliklere dikkat çekildi. Ayrıca sıcak ve soğuk içecek otomatlarının işletmesinin ihale ve ilan yapılmadan yalnızca teklif usulüyle bir firmaya verildiği ve bu gelirlerin özel bütçe yerine Sosyal Tesisler İşletmesi hesaplarında toplandığı tespit edildi.
